FA'ALUPEGA
Susū mai le taufia a Malietoa Taulapapa (Leota Leulua’ialii, Leota Seiuli ma Leota Toomata)
Afio mai le aloalii o lau afioga Tupōlesava
Susū mai usoalii tāua ma ē na au i ao
Susū mai Lemusu na falefā ai Leota
Maliu maia oe Saleutogipo’e le lima matua o faleupolu e fa o tofiga
Maliu mai le nofo a Fale’auga
Tulouna le pa’ia tele o le afio’aga, o pa’ia mai le vavau e o’o i le fa’avavau, tau ia ina ‘ou saua i le va ‘ina ne’i o’u malaga loa ae se’i o’u afeaina lape o upu i sala le gagana, auā e faigatā Samoa o le aomamala i le fa’asouga o ao ma le atufolasa. O le pa’ia ma le mamalu maualuga o le afio’aga i ona tulaga fa’alupelupeina. Aiga o tupu, Aiga o pāpā, Aiga o nofo. E leai se na te gafataulimaina, auā ua ta’o’oto a’o ni alao’o. O le fale tulutulu i tao a’o le fale fo’i e tulutulu i moana. O le vao filifili, o le fue lavelave, o le i’a iviivia, fai mai a sēsē lona auauina, e laoa ai le tagata, tulou. O le ala fo’i lea ua si’i ai lo’u va’a, e ala i le mafua ali’i ua laga, ona o lo’u fia pa’i i le vai o le tama talu ‘ata ua totō o le ‘ava. E i ai ona ‘ou valuvalusia a’a o le la’au pe tēfā le tauala i le tōfā ma le faautaga i le pa’ia o le afio’aga ua mafua ai ona ‘ou le utuvai i le fuiniu, ‘ae ua ‘ou utuvai i le fuisa’a e afua atu i lenei galuega, sa fa’atalatalanoa ai ni isi o tua’ā matutua ma toe ulutaia o le afio’aga ua mafua ai ona tatala le ato ponapona e ala i le fa’asoa.‘E leai se ‘atoa i le liu o lo’u va’a pe ana le o gatasi ma le finagalo o le Atua, semanū e atafasaina fa’afuga o la’au e to’ulu lenei faamoemoe . E matua atu iinā, ‘o ‘oe o le matua faitama.
‘Afai e iai se mea e fa’aletonu i luga i lenei 'upega o tafa’ilagi, ia fa’amagalo le auauna, auā ‘ou te talitonu o lou leo o le a manuia ai lenei taumafaiga vaivai. E poto lava le tautai, ae sēsē ma 'ela ai le va'ai.
THE SAMOAN CHRISTIAN CHURCH OF GOD
UA LILO UTUMA AE ALIALI UTUMAU'U
Fa'amatalaina:
Ni isi o le mamalu o tamali’i ma failauga o le afio’aga i Luatuanuu.
Tusia:
Tala otooto mai le ‘Samoa Aua Nei Galo Volume I’ (MESC)
Lomiga o le Nusipepa Samoa Observer Issue Aso 19 Me 2016
E toatele tagata o Samoa e iloa le tala lenei aemaise o tamalii ma failauga o le atunuu, e mafua lea manatu ona o se upu faamuagagana mai le tala e logolelei pe a faaaoga i upu poo le gagana o lauga.
O le talafatai o le motu o Upolu i le itu i matu ua taua o Anoamaa, i le va o Luatuanuu ma le nu’u o Solosolo o loo i ai Utumou’u ma Utuma.
O le vaaiga i ia mea, o ni tama’i motu pei o ni mauga, ua foliga o se tolotolo le tasi, ae ua o se tama’i mauga le isi o loo i tafatafa ane o le alatele.
Ua faatauaina lenei Vavau e tusa ma sailiiliga aua na maua mai ai se tasi o muagagana poo le alagaupu fo’i, ua masani ona taua e pei o lauga, fatuga pese, o viiviiga ma saafiafiaga faauo, masaniga poo ni fesootaiga tau le va fealoaloa’i i lagona o tagata.
O le matau totoa i ia igoa ua avea ma autu o le Tala, e foliga mai poo se uso pe o se masaga fua ina ua tali uiga faatasi lona faaleoga. Ua tusia e nisi alii Tusitala na suesue mea o le Vavau i totonu o Samoa, ni faamatalaga e uiga i le tala nei. Ua lelei fo’i lea galuega mo tagata lautele, peitai, o loo tuufesili pea nisi e toatele poo fea o iai, fea laufanua o Samoa o loo vaaia ai e o’o mai i nei ona po.
Ua i ai le taofi o le a aoga fo’i lenei su’esuega e faamanatu atili le silafia e le gata o le Tala ao le nofoaga atoa ai ma le faaaogaina o se Alagaupu na faapogai ona o lenei Tala o le Vavau.
O le Tala:
“Ua lilo Utuma ae aliali Utumau’u”
I le Atu Samoa, e lua ni nofoaga ua ta’ua o Pulotu e tusa ma talatuu o le Vavau. O le faatausi’usi’uga o le motu o Savaii i Falealupo, o ia le Fafa poo Lualoto. Ao le isi taofi, o le atu sasae o Samoa poo Manu’a fo’i, faapea e felata’i ma le motu sa igoa o Papatea, ia Pulotu.
E manatu nisi tagata o Sasae lava o Pulotu lea, o ina fo’i na mau ai Saveasiuleo ma Tilafaiga ma sa lologo ia te ia malo.
O Tui ma Pulotu sa fai ma tupu o Pulotu ma ona tagata uma. Ao Papatea na aliitai i lo latou tupu o Tui Papatea Motu nei e lua na tulai mai ai se taua tele i le latou va na mafua ona ua tuufeanu tagata Papatea i le fanau teine e toalua a Tui Pulotu, o Lagi ma Lagi ao tafafao i Papatea ma ona laufanua. O le pogai lea na maua ai le alagaupu, “Ua anu i lagi”. Sa i ai toa iloga ma le malolosi o ia motu, o Elo, o ia lea sa tai’au ia Tui Pulotu ma ona tagata. O Papatea fo’i, sa ta’uta’ua ona toa malolosi, o Utumou’u ma Utuma.
Na avea le mea matavale na fai e tagata Papatea i le fanau a Tui Pulotu ma auala na faalagi ai loa le taua i le va o ia motu e lua. Ua faalogo tagata o Pulotu tagoau ma olioli tau Papatea aua ua latou mate lava ua to’atama’i Tui Pulotu ona o le agaleagaina o Lagi ma Lagi. Sa faapea ona tuu le savali a le toa o Elo i toa ma tagata malolosi uma o Pulotu ina ia nofo sauni e tali le fili pe a tueleele.
Ua o’o fo’i fafatala ia Utumou’u ma Utuma atoa ma tagata o Papatea, o lo ua sauni Pulotu e tali la latou luitau. Sa faafuasei ona vaaia e Elo ma Pulotu le fuava’a a Papatea ua aga’i atu i lo latou motu, ona totogi loa lea o ituau ma sauna loa e faafetaia’i i le fili. O Tui Pulotu, ua ia faamalosi ma faalae’i atu ia Elo ma le ‘au ua sauna, ona ia faapea ane lea:
“Aua le talia i le tai, se’i soli le fali”
Ua taunuu Papatea i eleele o Pulotu, ua mataalia fo’i toa o Pulotu ma faatali se osofaiga tutui i le fili. Ua fepa’ia’i itutaua e lua i loto aasa ma le faatau feta’ai o auupega. O Utuma ma Utumou’u sa ta’i’au i ‘au a Papatea, o Elo le toa o Pulotu na ia ta’ita’iina le latou itu taua.
O le tauga vevela o le taua, atonu na lagona ma ua mautinoa e Utuma ma Utumou’u le malolosi naua o Pulotu, ma ua le tatali le tului atu pea o lea malosi ma saga polili atili ai le pauu o toa ma tagata Papatea. Ua tetele le fasi, ua fola le laueleele o Pulotu i tagata o Papatea, ma ua pei o se matagi agi le solomuli o au a Utuma ma Utumou’u. E tusa ma tala tuutaliga o lenei vatau, ua fano le tele o ‘au e Papatea a ua sosola nisi faatasi ai ma toa e toalua na ta’iau e pei ona taua i luga.
Le taua lenei na matua leai se tagata Papatea na toe i le motu, ma na faapogai ai le upu ua fai ma alagaupu. Ua matua faapapateaina. Mulimuli ane, na matua saili faatapito loa e Elo ia Utuma ma Utumou’u ina ia faaumatia i la’ua. Sa mautinoa lelei e toa ua malolo nei, e le toe sao i laua ma ua auvasa loa agai i le Atu Sisifo. O nisi tagata na ola mai lea taua, lea na aina ai nisi o motu o Samoa sa tulituliloa pea e Elo ia Utuma ma Utumou’u. Na vaaia e i laua o tuliloaina, ua lata atu Elo ma ana au, ona afe loa lea i uta i le motu o Upolu i le itu i Matu, mo lo latou faasaoina.
“E sili ona oti i le taua poo le liua mo le puipuia o le mamalu, nai lo le avea faa-tagataotauaina”, ai o ni manatu ia o Utuma ma Utumou’u. Sa le lilo ia Elo le liliu i fanua o le sola’aga ma sa faapena lava ona mulimuli atu i ai.
Ua le taulau le fia taui ma sui o Elo ina ia fasia toa o tuliloa nei, aua ua vaaia le mea ua tupu.
Ua tupoupou Utumou’u i le apitagalu ma ua liumaa e pei o se mauga, a ua lafi Utuma i tafatafa o le mauga e lata i le ala. Ua muta le tomai o Elo, ma ua gata le tiliola ina ua liua tino tagata o Utuma ma Utumouu e se mana saualii o Tui Papatea. O ona toa taiau na ia faasagisagi ai. “Ua lilo Utuma ae aliali Utumou’u.”
Manatu Faaopoopo:
- O taofi o lenei tusitusiga, o le taua a Pulotu ma Papatea, o le ulua’i taua lea a tagata o le Polenisia i le Atu Sasa’e ma o le mafuaaga fo’i lea o le maua o le upu a Samoa, o le ‘taua’. E faapena mau a nisi Tusitala, Kramer 1902 106, Stuebel 1895:62, Schultz 1980:124 ma Turner 1884:222.
- E i ai fo’i le taofi, o le taua a Pulotu ma Papatea, ma e na totoe mai Papatea, ia na folau ane i sisifo ma amata nofoia Tutuila, Upolu ma Savaii. O loo faapena fo’i le mau a le alii o Even Hovdhaugen – The land of Nafanua 1987 43-45. O le taofi o nisi, o Pulotu sa pulea e le alii o Tui Pulotu, ma e toafa lana fanau, o Lagi, Misa, Fali ma Ua. E faigata ona mafuli se taofi i se mau e tasi aua e eseese vaitaimi o sailiga, e faapena ai ona fesuia’i talitonuga i tala o le Vavau.