FA'ALUPEGA
Susū mai Lei’ataua Letauā
Maliu mai le falelima, o alo o Sapapa, ma le matua o Vai ma le faletolu
Tulouna le pa’ia tele o le afio’aga, o pa’ia mai le vavau e o’o i le fa’avavau, tau ia ina ‘ou saua i le va ‘ina ne’i o’u malaga loa ae se’i o’u afeaina lape o upu i sala le gagana, auā e faigatā Samoa o le aomamala i le fa’asouga o ao ma le atufolasa. O le pa’ia ma le mamalu maualuga o le afio’aga i ona tulaga fa’alupelupeina. Aiga o tupu, Aiga o pāpā, Aiga o nofo. E leai se na te gafataulimaina, auā ua ta’o’oto a’o ni alao’o. O le fale tulutulu i tao a’o le fale fo’i e tulutulu i moana. O le vao filifili, o le fue lavelave, o le i’a iviivia, fai mai a sēsē lona auauina, e laoa ai le tagata, tulou. O le ala fo’i lea ua si’i ai lo’u va’a, e ala i le mafua ali’i ua laga, ona o lo’u fia pa’i i le vai o le tama talu ‘ata ua totō o le ‘ava. E i ai ona ‘ou valuvalusia a’a o le la’au pe tēfā le tauala i le tōfā ma le faautaga i le pa’ia o le afio’aga ua mafua ai ona ‘ou le utuvai i le fuiniu, ‘ae ua ‘ou utuvai i le fuisa’a e afua atu i lenei galuega, sa fa’atalatalanoa ai ni isi o tua’ā matutua ma toe ulutaia o le afio’aga ua mafua ai ona tatala le ato ponapona e ala i le fa’asoa.‘E leai se ‘atoa i le liu o lo’u va’a pe ana le o gatasi ma le finagalo o le Atua, semanū e atafasaina fa’afuga o la’au e to’ulu lenei faamoemoe . E matua atu iinā, ‘o ‘oe o le matua faitama.
‘Afai e iai se mea e fa’aletonu i luga i lenei 'upega o tafa’ilagi, ia fa’amagalo le auauna, auā ‘ou te talitonu o lou leo o le a manuia ai lenei taumafaiga vaivai. E poto lava le tautai, ae sēsē ma 'ela ai le va'ai.
O LE PA LE SO'O
PC: TONY BRUNT
“O Tamafaiga” Ua lau silafia le tala ia Tamafaiga ma le malo o Manono, sa matautia lona tulai mai i autau ma fua o le sami i taua o tama-aiga ma tupu o Samoa.Ae se i talatala fulu o le sega i se mau Faa-Manono ma atonu e aoga aua le au suesue o lenei vaitau..O le tapenaina e Nafanua le toatamaitai ta’utaua o Samoa o le Atunu’u i lona tulaga tofi sa ala ai ona a’ua’u ma faaoga le malosiaga sa ia Manono e fau ai malo. Ina ua momoli le uluai malo i Leulumoega, sa teena e le Faleiva ma o i na muai faatu ai le malo i Manono ma faaoga ai e Nafanua le malosi ma fuava’a a Manono e taumolimoli ai lana mau..O le Susuga ia Le’iātaualesā Lelologa o le tupu lea o Manono sa faaipoipo ia Valasi i Olega o le afafine o Asiata o le aiga o Tonumaipe’a ma Nafanua. O le a’afia ai o faia ma aiga na ala ai ona aliita’i nisi o itumalo ma o latou amanaia le Leiataualesā ma le malo o Manono, ona o Nafanua na auau faatasi i ai Matautu, Saleaula, Fa’asaleleaga ma se vaega o Aana faapea foi se vaega o Atua.. O le taua I le va o Leiataualesā ma ana ‘au aga’i ia Safune ma Safotu faapea latou ‘au i lalo o le ta’ita’iga a Malietoa.Sa toilalo Safune ma Safotu ona o le malosi o ‘au a Manono ma faapena ai ona faailoga le malo o Leiataualesā Lelologa i le faaipoipo lea ia Lo’alo’a le afafine o Tuāilemafua o Samauga(Safune) ma o le usuga lea na maua ai le alii lauiloa o “TAMAFAIGA” Mau eseese nisi i le vaega lea aua fai mai nisi o tala o Pe’a le igoa o le tama ae na mafua le igoa Tamafaiga ona o le faiga tele o le tama ma ona uiga (Tama-faigata) ae ua taua o Tamafaiga.. Sa mau Leiataualesā Lelologa i le nu’u o Sili mo se taimi umi a’o lei i’u lona soifua ma molita’i ai a’u o malo ia Manono, Satupaitea ma Safotulafai.
O le masani a Samoa i Aso anamua, o le si’i lea o le faletautu a tulafale ma taulelea mo le latou Alii i se taupou o se nu’u e aave ni ona tala o le lalelei pe tautupu ae maise lava pe a faapea o se Aiga maualuga o Samoa. O masani e o le tula ma taulelea ua fau le fale e faalatalata i le aiga o le taupou ona tautua lea e ala i feau aemaise ai meaai mo le Aiga, ma o i e mafua ai le upu lea e faaoga e tulafale i lauga, “E nu’unu’u atu fa’atini o Tausala” aua a oo i le taimi e momoli ai meaalofa po o ni taumafa i le aiga o le tausala ona lagi lea ma nu’unu’u e tulafale tini po o paia ma mamalu e faasino i le tausala ae faafetaui i paia o lo latou alii ina ia iloa ai o le aiga po o le nu’u o le Manaia lea e fai le faletautu e le mama’i..O le masani a Tamafaiga e si’i le taua e faaoga ai le fu’a o le sami e lagi pese e vivii ai le alii a’o ta’amilo le fuava’a i le gataifale, a afea e Tamafaiga se afioaga e leai se tasi e faasilia’upule aua e fano i le lagaali a le alii, o taupou o nu’u e osi taulaga ai aua le ola o se nu’u ina ne i toasa ona malaia lea o lea nu’u. E le gata i Upolu ae o Savaii foi, aua fai mai nisi o faamaumauga sa ia tauaveina le suafa i lona tama o Lilomaiava ma o le ala lea na oo mai ai le Lilomaiava i Palauli ma faaigoa ai o SāLilomaiava o le auaiga o Leiataualesā Lelologa.. O le isi igoa sa iloa ai Tamafaiga i Salafai i le Aeisisifo o Vaovasamanaia o le suafa tau Tomumaipea lea e faaigoa ai e Manono le Palēso’o o le pa a Vaovasamanaia.
O Manono e iai ona taūla-tau o le La’amaomao(rainbow) ma le Matu’u(heron) ma e talitonu ma faamoemoe i ai le autau ma le fuava’a i ona tapuafanua ia, fai mai le mau a faasauni Leiataualesā e tiu ona faatali lea o se faailo o ona tapu aua a lele agai i luma le matu’u ona manuia lea ae a lele agai I tua ona tolo lea o le taua, e faapena foi i le la’amaomao a aga I luma ona folau lea ae a aga i tua ona toe faatali lea i se laolao.Na a’ave tala i le lalelei o le taupou o Lapakaume i le nu’u o Sa’anapu ona alu lea o le aveai a Tamafaiga ia Anapu o le a oo atu e feiloai i le taupou o Lapakaume, fai mai sa fetagisi loomatutua o le nu’u i le alolofa i le latou taupou ma faapea a latou upu, “E! e leai lava ni taulelea o nei nu’u, o lea ua lagi atu lagi mai toe tasi atoa le pa” fai mai o i na afua ai ona faaigoa le auga-toalua a Tamafaiga o le pa. Ua tapena le Alii e malaga i le Atu-Safata aua le taupou ua aave ona tala ae se i faatali se faailo mai ona tāula, sa malosi le matagi ona ū lea o lau o le la’au o le Pu’a e foliga o lo o taumafai e faailo ia Tamafaiga e le tatau ona fa’aauau le malaga ae sa totama’i le alii ma ia faapea ane “ E le aoaia mai e se lau pu’a Tamafaiga” ma o lea na afua ai lea muagagana o lo o laulauvivilu ai le toeatele i onapo nei.Ua aga le malaga i Sa’anapu, ae fai mai nisi o mau o le tagi a Laupakaume i lalo o le fau lea e taele ai le tama e igoa ia Logona, lea e afua ai le upu o lo o faaoga i lauga a tulafale e faapea “Ua logo le fau na i logona” ma le fatumomo’o a Laupakaume “Ta fia tofu i le vaisilika ma fia se’e i le vailapa i Logona” O lea na a’e ai se manatu i le alii o Logona o lea fai sana togafiti i le taunu’u mai ai o Tamafaiga.E faapea le tala ina ua ofi atu le fua a Tamafaiga i le ava I gatai o Sa’anapu ona tu lea o Logona i luga o le papa ma liai i tai le puputoto, ona faapea lea o Tamafaiga e toe foi e le o se taupou le tamaitai, na afua ai foi upu e faapea “ua na o le puputoto ua togi i le va’a” O le ala lea na aga ai i saute ma taamilo mai i le itu I Sasae ma toe faaiu mai ai i Aana lea na tagata-valeina ai ma lē atoa ai ma’a o le pa e pei ona taua.. “O le pa le so’o”