FA'ALUPEGA

Afio mai le to’afā o ali’i fa’apea Sā Toe’eti

Maliu mai lau fetalaiga Tu’umatāvai ma Safune

Tulouna le pa’ia tele o le afio’aga, o pa’ia mai le vavau e o’o i le fa’avavau, tau ia ina ‘ou saua i le va ‘ina ne’i o’u malaga loa ae se’i o’u afeaina lape o upu i sala le gagana, auā e faigatā Samoa o le aomamala i le fa’asouga o ao ma le atufolasa. O le pa’ia ma le mamalu maualuga o le afio’aga i ona tulaga fa’alupelupeina. Aiga o tupu, Aiga o pāpā, Aiga o nofo. E leai se na te gafataulimaina, auā ua ta’o’oto a’o ni alao’o. O le fale tulutulu i tao a’o le fale fo’i e tulutulu i moana. O le vao filifili, o le fue lavelave, o le i’a iviivia, fai mai a sēsē lona auauina, e laoa ai le tagata, tulou. O le ala fo’i lea ua si’i ai lo’u va’a, e ala i le mafua ali’i ua laga, ona o lo’u fia pa’i i le vai o le tama talu ‘ata ua totō o le ‘ava. E i ai ona ‘ou valuvalusia a’a o le la’au pe tēfā le tauala i le tōfā ma le faautaga i le pa’ia o le afio’aga ua mafua ai ona ‘ou le utuvai i le fuiniu, ‘ae ua ‘ou utuvai i le fuisa’a e afua atu i lenei galuega, sa fa’atalatalanoa ai ni isi o tua’ā matutua ma toe ulutaia o le afio’aga ua mafua ai ona tatala le ato ponapona e ala i le fa’asoa.‘E leai se ‘atoa i le liu o lo’u va’a pe ana le o gatasi ma le finagalo o le Atua, semanū e atafasaina fa’afuga o la’au e to’ulu lenei faamoemoe . E matua atu iinā, ‘o ‘oe o le matua faitama.

 

‘Afai e iai se mea e fa’aletonu i luga i lenei 'upega o tafa’ilagi, ia fa’amagalo le auauna, auā ‘ou te talitonu o lou leo o le a manuia ai lenei taumafaiga vaivai. E poto lava le tautai, ae sēsē ma 'ela ai le va'ai.

EKALESIA FA'APOTOPOTOGA KERISIANO SAMOA

 O le Tala:

Mavaega: “Sina e, a i ai ni ou alofa, lou tufaaga o ta fofoga”

Sa i ai se ulugalii, o o la igoa o Pai ma Pai, na mau i Matāfagatele i le nu’u o Moata'a. O Sina le igoa o le la tama teine, na ta’ele i le vai i gauta o le nu’u, ona maua ai lea o le tama’i tuna. Na ia tu’u le i’a i se vaivai ma avea o se fagafao na ia fiafia i ai. A lapo’a le fagafao ona i’u fo’i la lea i se vaivai ‘e tu'u ai se’ia o’o lava ina toe tu’u i se puna tele. Ua feva’aia’i so’o le tama’ita’i ma lana fagafao, e fai fo’i ma ala ua lata lelei ai le i’a ma suamili i le teine. O ni isi aso, ua sosolo le tuna i le eleele matūtū ma mulimuli i le tama’ita’i. 

O le tasi aso, na alu Sina e ta’ele i le vai lea e i ai lana tuna, na fa’ateia ai o ia ina ua taia ona itūtino e le ‘apevai po ‘o le si’usi’u o le tuna. Sa fai lea ma mea ua ita ai le teine ma tau iteite, a mea le tuna po ‘o se i’a po ‘o se sauali’i ea. 

Mulimuli ane, ua oso le fefe o Sina ‘ae luagia i le toatama’i ona sola lea i le motu o Savaii, ina ia vāvāmamao ai ma le tuna, auā ua le gata ina fefe, ‘a ua masalosalo lava le tuna, pe le o se aitu nei malaia ai o ia. O Punatele, ua fa’aigoa ai le vai na fa’ai’u i ai le mau a le fagafao.

O le sola’aga lea a Sina na tau i le nu’u o Taga i le fa’asolo atu i le itū Fa’asaleleaga.  O le isi la taofi, na mulimuli lava le tuna iā Sina ma toe feiloai fo’i i le nu’u ua ta’ua i le motu o Savaii. O Matāvai le pitonuu o Safune o lo ’o iai le tasi o fa’amaoniga o le tala, o le vaita’ele lea na toe va’ai ai Sina i  le tuna.  

2) Sa mau se ulugalii i le nu’u o Taga ma fanau ai le tama teine fa’aigoa iā Sina. O le ta’elega a le teine i le vai na ia maua a’e ai se tama’i tuna ona tu’u lea i le umeke ma ia fagalima i lea aso ma lea aso. Sa fa’apenā lava ona ia pulupululima le i’a ma i’u lava ina lapo’a ma sa foliga o se fagafao.

 Se aso ua mau le tuna i le vai, o ni isi taimi ua sosolo i le pa’umātū ma taumulimuli iā Sina. Ua fete’ena’i lagona i le teine pe ‘ā va’ai i foliga ma aga a le fagafao, e li’a tino peiseai ua tu’umumusu se mafaufau iā te ia “E lē se tuna ‘o le sauali’i”.

Na laualuga le fefe i le tama’ita’i i taimi uma ma ua lē alofaga le fia mafuta iā te ia o le tuna. Ua sauni fa’alilolilo le teine e tu’ua ona mātua ae sola i se tasi itū o le motu (Savaii) ‘e ‘aumau ai talu le matau ua apoia ‘ātoa ai le mafaufau. O le sola’aga la lea a Sina na uia ai le itū Faasaleleaga ma aga’i atu i le itū o tane ona mau lea i Safune. A fua i le va’ai ma mafaufau i le vā o Taga ma le nu’u ua taunu’u mai i ai le teine, e ono moe i le ala se malaga sopo, vaganā se tagata malosi e savalia i le aso e tasi. 

O le taeao na tu’ua ai Taga ‘e le teine, na sosolo ai le tuna i le laueleele e tulimata’i le nanamu o le tama’ita’i i le ala na ia savalia. Fai mai le tala ma le mau, so ‘o se ogaeleele fa’a-taufusi e afua i le nu’u o Gataivai se ‘ia pa’ia Fa’asaleleaga, o le auala la lea o le tuna na mulimuli e su’e le tama’ita’i o Sina. 

Na asaasa i le vao ma laufanua le meaola o le tuna, su’e ma saili le pa’aga ua sola fa’asulusulu. E le ’i i’uvale le malaga a le tuna, auā na mau i le vai i le nu’u o Matāvai ina ua iloa o lo ‘o mau Sina i le ‘a’ai, ma ‘e lē taumate lava o le ‘a feiloa’i ai i le tama’ita’i. 

‘A ’o i ai le teine i Matāvai, ‘ona alu ane lea e ta’ele i le vai lea o lo ‘o nofo ai le tuna ‘ao tau sema se itūaso na te feiloa’i atu ai iā Sina. Na segia le mauli o le teine ina ua tū i ‘augutu o le vai ma va’ai ifo. 

 “Auoi! Ae pupula a’e la mata o le Alelo”  Sa le’i fa’amālū le tama’ita’i auā ua toe fo’i ma le loto popole ‘ātoa ai ma le lagona fa’anoanoa tele. O le vai la lenei ua ta’ua ma fa’aigoa lava mai anamua e o’o mai i le aso, o le “MATA O LE ALELO”, auā na fa’alogoina e ni tagata le sa’i a le teine ma na latou iloa le mafua’aga ona o le fefe ma le inoino i le tuna sauali’i. Na toe liliu le sola’aga a Sina i Sasa’e ma ua tonu i le manatu o le ‘a alu i le motu o Upolu. O le atuatuvale, inoino ‘ātoa ma le fefe tele, o lagona ia pei se logo tatagi e molio’o ane i fofoga o le tama’ita’i, ua lē utuvā. 

Ua taunu’u Sina i Upolu ma ua mau i Moataa o se vaega o Matāfagatele. E pei ua manatu le teine ‘ua ninimo atu le tuna, ai a maua ai le fiafia. Ua sola mamao le teine ‘ae ‘o lo ‘o mulimuli atu pea le fagafao sauali’i, e fia fa’atasi ma le tama’ita’i o Sina.

Ua lē ‘ese aga ma uiga na aliali i le vā o Sina ma le tuna i le motu i Savaii ma le mea ua tupu i le Vaimauga, po ’o fea lava na lafilafi ai le teine, ae mulimuli atu pea le tuna. Na iloa e tagata lautele le tama’ita’i femēmēa’i ona latou taumafai lea mo se lavea’i fa’atasi fo’i ma o latou lagona popole. 

O i ai nei ni ogaeleele i le Vaimauga ‘aemaise le nu’u o Moataa na mafua o latou igoa i le tala lenei. 

O Fuisa’a, o le mea na ausa’a pe tagisā ai Sina i le fefe ma le ita. 

O Punaotausala, o Punatele, o igoa o vai. 

O ‘Taumeasina’, o Lago e mafua mai lava i le tala lenei. 

O Lelata, Tagotao a le i’a, na autago ai le tuna e tane pe maua ae fasi mate, lea ua fa’aigoa i ona pō nei.

 O Tanoalei’a. 

O le vaega mulimuli o le tuligasi’a fai mai, na o’o lava ina sulufa’i le teine i se maota o lo ‘o aofia ai le nu’u o Moataa i le Vaimauga mo se fesoasoani. E fa’apea le finagalo fa’aalia, o le fono lea na pu’ea ai le tuna ma fasia se ‘ia o’o ina mate. 

Ua moni le mau, o le tuna o le sauali’i. ua o’o mai le i’uga po ‘o manatunatuga ia o le sauali’i liu tuna. Na gagana a’e le tuna iā Sina ao le ’i māvae lana toe va’ai i le pa’aga: “Sina e, ‘a i ai ni ou alofa lou tufaaga o ta fofoga, ia totō i se pa Toga, ‘a tupu o se la’au lalaga o ni ilitea ma ni tapa’au te tali Toelau a iai ni ou alofa pe ‘a toli o ni fua ‘e te inumia ta te feiloai le natia, tōfā Sina”

O le mea ua igoa o Lago na fasi ai le tuna ma ua lagolagoa i le toto o le meaola, na toto le ulu o le tuna i le mea ua ‘avea nei ma Malaefono o le Vaimauga ua igoa iā Falefatu. 

O le la’au na tupu a’e ai le mavaega o le “NIU”.

Ua tupu talaulau, salalau i le atu Samoa ma le vasa i ona atumotu, ua manatua ai pea Sina ma le tuna. E ui o le tino o le laau, a ua faaalia i foliga o le tuna i lona fua, e feiloa’i atu ai i le tama’ita’i o Sina. 

“Sina e, a i ai ni ou alofa, lou tufa’aga ota fofoga!”

Manatu Fa’aopoopo:

  1. O le taofi o le alii Felela Brother Herman, Tala o le Vavau – Numera 30. Fai mai a ia, o Laloata po ‘o Lelata fo’i na iai Sina ma ona mātua o Pai ma Pai. O le taofi o ni isi, na tagi sa’afi’afi mulimuli ane le teine o Sina, ina ua lelea lana va’ai, ua peiseai o le fotua’i ane o se malama fou o se aso. Ua to’afilemū le mafaufau, a ua fa’asolosolo misimisi alofa i si ona pologa talu le meaola. 

Na maligiligi ona loimata, ma tagi tautala:

O a’u o Sina le tama a Pai. 

Na tau a’u pualele ma lafo i le vai. 

Na ta a’ua’u ma tufi pua ai. 

Auē, ita e, na taia ‘e le apevai”.

  1. O ni isi o tamālii ma failauga ‘aemaise le nu’u o Taga, fai mai e le ‘i alu atu Sina mai le motu o Upolu, ‘o le teine na ola a’e i o latou eleele ma ona mātua, ae na fa’ai’u le tuliga o le Vaimauga talu le fefe o le teine. O le taofi, na umi se taimi o taumulimuli le tuna iā Sina ina ua mau i Matāfagatele, le ala lea o le tele o ni mea va’aia ‘aemaise igoa ‘o ogaeleele, auā sa foliga le tuna pei o se taule’ale’a o lo ‘o feumia’i ma Sina ma le fefefe tele o tagata i le meaola, ma na lamalama tele e tane se paganoa e fasi ai le tuna ia mate. 
  2. O le tasi mau, o uiga matautia o le meaola ua fai ma talitonuga o tagata, o le sauali’i. Fai mai la le manatu sa le ‘i fasia i ni ‘au’upega, ao ma’a na faaaogā ‘e fetogi ai. E lē gata i lenā, ‘ae na ao laula’au ma fua o la’au ‘o’ona o le laufanua, tu’i malū ona lafo lea i le vai na mau ai le tuna. 
  3. I le o le auala lea na fa’ato’ā toilalo ai le fili ma mate ai, ona toso lea i le ‘a’ai ma poipoi ai i le eleele ua igoa nei o Lago. O to’i ma’a ma ni isi itū’āiga auupega sa faaaogā i le fasiga o le tuna. 

O le itū na aotele i ai manatu o le au lagolagosua, na totō le ulu o le tuna ‘e Sina i le mea ua ta’ua o Falefatu, lea ua fai ma Malaefono ‘o le mamalu o nu’u e aofia i le ta’u – Vaimauga. 

Uiga o Upu: [ua faaaogāina i le tala]

Aotele – tu’ufaatasiga o manatu, ‘au’au faatasi 

‘au’afa – teu loto, teu i mafaufau 

Tomai – tōfā 

‘apoia – afaina ai, fusia faatumuina ai 

Ilitea – ili aloalo matagofie, ili, teuteu lelei 

‘oto – apo, tau, fili, filifili 

Faa’aimamago – fa’aloloto, faumālō 

Faafatiatama’i – fa’apito, faa’au’au, fa’afitauli, fa’aletonu, fa’alavelave 

Feumia’i – fa’auo, fa’anunumi, va’ava’alua

Fesaua’i – ua le iloga, mau eseese, le tasi 

Lauiliu – iloilo, vaavaai toto’a, faavasega, mata’itū 

Lautala – talatalanoa ai, gagana ai 

Le auga – faaleiloga, le tonuga, le aoga, le auala 

Le alofaga – maumautaia, le fealofai’a, leai se avanoa 

Lialia’i – faamaualuga faaalialia, faumalo 

Masaga – faamulimuli ai, faaiu ai iuga 

Matu’u – faaiu i ai, taualua, aotelega

Molio’o – momoli tino, faao’o atu 

Nanamu – manogi, sasala le manogi 

Ponao’o – tagata iloga i aganuu, tulaga aloaia

Pulupululima – fagalima, tausia 

Sa’afiafi – faapelepele misialofa, manatunatu, manatua 

Sa’i ‘ote, oteote, ita, upu toatama’i

Segia le mauli – fefe 

Siita’i – tele naua, lapo’a tele, tele 

Suamili – solopipii, lata i ai, le te’a ese ai 

Tamua – amata ai, muamua, mua’i 

Asaina tapaau – itū’āiga o ili aloalo, ili na o launiu 

Tufaaga – vaega, tuuga, inati, faalumaga 

 

Mavaega:

  1. “Sina e, ‘a iai ni ou alofa, lou tufa’aga o ta fofoga”
  2. a) ‘upu fa’amavae o le loto nutimomoia 
  3. e) o saafiafiaga fa’amavae o ni alofa’aga o le mavae
  4. i) ‘e manatua pea ‘e lē galo 

Fa’amatalaina:

O le tōfā iā Mailo Saipele o Vaimauga i Upolu ma le tōfā iā Taulealeausumai o Safune Faletagaloa i Savaii.